Ο Τραμπ, ο Κοσμος και η Ελλαδα

fountain-for-nytimes

Fountain for NYTimes

Έχω καιρό να γράψω σ’ αυτό το μπλόγκ. Έλπιζα να γράψω για κάτι θετικό, ελπιδοφόρο και αισιόδοξο, μια αλλαγή από τα μέχρι τώρα κριτικά μου σχόλια, παρ’ όλες τις συνεχώς αποθαρρυντικές ειδήσεις που έρχονται από την Ελλάδα.

Αλλά χθες ο Ντόλαντ Τραμπ εκλέγικε ο επόμενος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, και ένας αστεροειδής χτύπησε τη γη.

Τα τελευταία χρόνια, λίγα ελπιδοφόρα και αισιόδοξα έχουν συμβεί στην Ελλάδα ή για την Ελλάδα. Οι συνθήκες ζωής και δουλειάς των Ελλήνων δεν βελτιώνονται, οι φόροι αυξάνονται, άνθρωποι κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους, οι τράπεζες δεν έχουν κεφάλαια, ο περιορισμός των καταθέσεων έχει στραγγαλίσει τις εγχώριες επενδύσεις, εκτοπισμένοι πρόσφυγες εξακολουθούν να φθάνουν σε μια χώρα που δεν ξέρει τι να τους κάνει, η κυβέρνηση και η δημόσια διοίκηση είναι χαόδεις, η γραφειοκρατία της είναι ανίκανη, και η πολιτική ελίτ της συνεχίζει τις αντιπαραθέσεις, αντί να προσπαθήσει να βοηθήσει τη χώρα να βγεί από το αδιέξοδο. Ο κατάλογος των προβλημάτων μας δεν έχει τέλος.

Και ενώ στο μικρό κόσμο της Ελλάδας η ελπίδα έχει σχεδόν εξαφανιστεί, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού ένας τρομερός ζωντανός εφιάλτης παίρνει μορφή, καθώς ο αμερικανικός λαός εβγαλε τον Τραμπ πρόεδρο. Το αφάνταστο, το χειρότερο πυθανό σενάριο έγινε πραγματικότητα. Μετά από 17 μήνες της πιο απαίσιας προεκλογικής εκστρατείας στη μνήμη, κι’ αφού ο Τραμπ έκανε κάθε γκάφα που μπορεί κανείς να φανταστεί, είπε απίθανα ψέματα, έβγαλε ελαιεινά παρατσούκλια στους αντιπάλους του, και είπε τα πιο εξωφρενικά πράγματα προσβάλλοντας σχεδόν όλους όσοι δεν ήταν λευκοί αρσενικοί της εργατικής τάξης, οι καλοί Αμερικάνοι, επαναστατώντας ενάντια στις συνέπειες της παγκοσμιοποίησης και ενθουσιασμένοι απο το σύνθημά του “Η Αμερική πρώτα”, τον ψήφησαν για αρχηγό τους για τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Θα πείτε τώρα, Τι σχέση έχει αυτό με την Ελλάδα; Η απάντηση είναι, Μεγάλη! Ως που να φτάσομε στις εκλογές, ο Τραμπ έδωσε πολλαπλές υποσχέσεις, υποσχέσεις που τώρα είναι υποχρεωμένος να κρατήσει, και που με βεβαιότητα θα κάνουν τεράστια βλάβη όχι μόνο στην Αμερική αλλά και σ’ όλον τον κόσμο.

Ιδικά για την Ελλάδα, η κυβέρνηση Ομπάμα είχε ως τώρα παίξει εποικοδομητικό ρόλο μεσολαβόντας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για να ανακουφιστεί το τεράστιο δημόσιο χρέος της Ελλάδας, με κάποια σχετική επιτυχία. Με τον Τραμπ πρόεδρο, ας ξεχάσομε τέτοιου είδους μεσολάβηση. Ο Τραμπ πιστεύει στον απομονωτισμό, όχι σε συνεργασία αλλά σε ανταγωνισμό μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του υπόλοιπου κόσμου, και αδιαφορεί για τα προβλήματα των άλλων χωρών αν δε σχετίζονται άμεσα με τα οικονομικά και άλλα συμφέροντα των ΗΠΑ. Σύμφωνα και συμφωνίες δεν σημαίνουν τίποτα γι’ αυτόν. Ο ίδιος έχει ήδη δηλώσει πως οι χώρες που δεν έχουν συμβάλει επαρκώς οικονομικά στην κοινή άμυνα, αδιάφορο αν έχουν τους πόρους και τη δυνατότητα να προσφέρουν παραπάνω, θα πρέπει να τα βγάλουν πέρα μόνες τους στο μέλον. Πιστεύετε πως μια κυβέρνηση Τραμπ, με τέτοιες ηθικές αρχές, θα ήταν διατεθημένη να πιέσει την Τουρκία για να λυθεί επιτέλους το τραγικό αδιέξοδο της Κύπρου;

Μα και για ολόκληρο τον κόσμο, οι επιπτώσεις αυτης της εκλογής θα είναι σημαντικές και πολυδιάστατες. Ο Τραμπ δεν πιστεύει σε μια ενωμένη Ευρώπη, και έχει ανοικτά ταχθεί υπέρ του Brexit. Η εκλογή του είναι το πετυχημένο μοντέλο ενός λαϊκιστή, αυταρχικού, ακροδεξιού πολιτικού που κατάφερε να πείσει τους Αμερικανούς να τον ψηφήσουν. Πόσο πιθανό είναι τώρα το μοντέλο αυτό να το μιμηθούν κι’ άλλοι, και να δούμε ακροδεξιές κυβερνήσεις στη Γαλλία, τη Γερμανία και αλλού, όπως έχει ήδη συμβεί στην Ουγγαρία;

Ο Τραμπ έχει δηλώσει πως δε συμφωνεί με τη δημοσιονομική πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας της Αμερικής. Μα είναι γνωστό πως απότομες αλλαγές σ’ αυτή την πολιτική μπορούν να έχουν καταστροφικές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, δημιουργώντας πληθωρισμό, υποτιμήσεις νομισμάτων, και πτώσεις στις αγορές μετοχών και ομολόγων και στα χρηματιστήρια σε όλο τον κόσμο. Θυμάστε το σοκ του Σεπτέμβρη 2008 στην παγκόσμια οικονομία από την κατάρρευση μιας μόνο τράπεζας, της Lehman Brothers; Για την Ελλάδα, μια μικρή χώρα με μια πολύ μικρή και καταρέουσα οικονομία, κυμαινόμενες και ασταθείς παγκόσμιες αγορές θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές συνέπειες, χειρώτερες από την κατάρρευση του Χρηματιστηρίου των Αθηνών το 1991 ή την πιο πρόσφατη τον περασμένο Φεβρουάριο.

Και τι θα γίνει με το ΝΑΤΟ; Ναι, εμείς οι Έλληνες είμασταν ανέκαθεν αμφίθυμοι στη σχέση μας με το αμυντικό σύμφωνο, και δικαιολογημένα. Αλλά το ΝΑΤΟ έχει δημιουργήσει ένα ενιαίο μέτωπο άμυνας για τη Δύση, και είναι εγγύηση πως καταστροφικές συγκρούσεις όπως ο Πρώτος κι’ ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος μπορούν να αποτραπούν. Όπως και να’ ναι, είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αμυντικής πολιτικής της Ελλάδας τώρα και εβδομήντα πέντε χρόνια. Αλλά ο Τραμπ δεν έχει καμμιά εκτίμηση για το ΝΑΤΟ και για τον ρόλο του στην αμοιβαία άμυνα των μελών του. Ειναι λοιπόν επόμενο πως δυνάμεις που έχουν συμφέρον να υπονομευτεί και να αποσταθεροποιηθεί το ΝΑΤΟ και η ενωμένη Ευρώπη θα ενθαρρυνθούν απ’ αυτή τη φιλοσοφία. Πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη σε μια απειλή που δεν μπορεί να αποφευχθεί, αλλά στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι διατεθημένες να συμμετάσχουν; Θυμάστε ποιά ήταν η κατάσταση των κρατών της Ευρώπης στα τέλη του 1930 και στις αρχές του 1940, πριν από την Αμερικάνικη υποστήριξη, και στη συνέχεια την είσοδο της Αμερικής στον πόλεμο;

Κι ‘αυτό δεν είναι όλο. Ο Τραμπ έχει δείξει πως εγκρίνει και θαυμάζει αυταρχικούς και αντιδημοκρατικούς ηγέτες. Έχει επαινέσει και έχει ήδη επαινεθεί από τύπους σαν τον Πούτιν, τον Χαμενεΐ και τον Νετανιάχου. Πόσο πιθανό νομίζετε πως είναι πως θα ενθαρρύνει δημοκρατικούς θεσμούς και διαδικασίες στην Τουρκία; Πιο πιθανό είναι να χρησιμοποιήσει τον Ερντογάν σαν παράδειγμα “ισχυρού ηγέτη που έχει τον έλεγχο του λαού του”, γιατί αυτές είναι οι ιδιότητες που ο Τραμπ εκτιμά.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχουν τόσα πολλά άλλα θέματα όπου η Ελλάδα και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τις ίδιες αξίες και την ίδια επιθυμία να βοηθήσουν στην προώθηση παγκόσμιων στόχων. Ας δούμε για παράδειγμα την κλιματική αλλαγή. Τόσο η Ελλάδα όσο και η κυβέρνηση Ομπάμα έχουν δεσμευτεί υπογράφοντας το Σύμφωνο των Παρισίων για την Κλιματική Αλλαγή, που βάζει τα έθνη της υφηλείου σε μια πορεία που αλλάζει ριζικά την παραγωγή και την κατανάλωση ενέργειας, μειώνει τη χρήση των πετρελαιοειδών και ενθαρύνει τη στροφή σε καθαρότερες μορφές ενέργειας. Ο Τραμπ θεωρεί το όλο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής “μιά ακριβή φάρσα” και έχει δηλώσει πως ”η έννοια της υπερθέρμανσης του πλανήτη δημιουργήθηκε από και για τους Κινέζους για να κάνουν τις εξαγωγές των ΗΠΑ μη-ανταγωνιστικές”. Είναι επομένως πολύ πιθανό πως θα ακυρώσει τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Σύμφωνο, και ακόμα πως θα προσπαθήσει να ακυρώσει όλες τις άλλες πρωτοβουλίες του προέδρου Ομπάμα για καθαρές μορφές ενέργειας και για την προστασία του περιβάλλοντος. Όταν σκευτούμε πόσο βεβαρυμένη είναι η συνεισφορά των Ηνωμένων Πολιτειών στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε παγκόσμια κλίμακα, αυτές οι αποφάσεις του Τραμπ μπορούν να προκαλέσουν περιβαλλοντικές καταστροφές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σε άλλα μέτωπα, η κυβέρνηση των ΗΠΑ επί προεδρίας Ομπάμα έχει εμπλακεί εποικοδομητικά σε διεθνείς προσπάθειες για τη βελτίωση μιας σειράς σημαντικών κοινωνικών και πολιτιστικών θεμάτων, όπως τα δικαιώματα των γυναικών, η απασχόληση παιδιών σε βαρειά επαγγέλματα, το δουλεμπόρειο και το εμπόρειο λευκής σαρκός, η παγκόσμια φτώχεια, η μείωση θανατηφόρων ασθενειών. Οι ΗΠΑ, με τους τεράστιους πόρους που διαθέτουν, με τις σημαντικές έρευνες που χρηματοδοτούν, με τα διεθνή προγράμματα βοήθειας που στηρίζουν, ήταν και θα μπορούσαν να εξακολουθήσουν να είναι ηγετικές και καταλυτικές στις βελτιώσεις όλων αυτών των παγκοσμίων προβλημάτων, δαπανώντας δισεκατομύρια, ενεργοποιώντας τα μεγάλα ερευνητικά κέντρα της χώρας, και επεκτείνοντας την υποστήριξη διεθνών πρωτοβουλιών. Αλλά λόγω του απομονωτισμού και της αδιαφορίας του Τραμπ για τέτοιες διεθνείς συνεργασίες είναι σύγουρο πως πολλές απ’ αυτές τις προσπάθειες δεν θα έχουν την υποστήριξη της Αμερικής στο μέλλον.

Τέλος, ένα θέμα πολύ σημαντικό για τους νέους ‘Ελληνες: Πάνω από ένα εκατομμύριο ξένοι φοιτητές σπουδάζουν στα πανεπιστήμια της Αμερικής αυτή τη στιγμή, οι περισσότεροι απ’ αυτούς σε μεταπτυχιακό επίπεδο, και οι περισσότεροι απ’ αυτούς με αμερικανική οικονομική βοήθεια. Για χρόνια, ένας σημαντικός αριθμός νέων Ελλήνων επιστημόνων έχει εκμεταλλευτεί αυτές τις ευκαιρίες και έχει στη συνέχεια κάνει σημαντικές επαγγελματικές προσφορές. Αυτοι οι συμπατριώτες μας έχουν σταδιοδρομίσει, έχουν προωθήσει την εκπαίδευση, την έρευνα, τη γνώση και την πρόοδο της επιστήμης στην Ελλάδα και πολλές άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ. Κάτι ξέρω γι’ αυτό, γιατί είμαι ένας από αυτούς. Χιλιάδες νέοι όλων των εθνικοτήτων συνεισφέρουν με τον ίδιο τρόπο στις χώρες τους, σαν ακαδημαϊκοί και επιστήμονες. Τι θα συμβεί τώρα, με ένα πρόεδρο των ΗΠΑ που δεν πιστεύει στην εκπαίδευση («Λατρεύω το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο») και έχει στόχο να κλείσει τις πόρτες της χώρας στους φοιτητές, τους μετανάστες, τους επισκέπτες, τους μουσουλμάνους;

Ο μόλις-βγήκε πρόεδρος Τραμπ υποσχέθηκε να βάλει τέρμα στις περισσότερες, αν όχι όλες τις πρωτοβουλίες και τα προγράμματα που έχουν κάνει τις ΗΠΑ ένα σημαντικό παγκόσμιο παίκτη σε διεθνή θέματα και προβλήματα. Υποσχέθηκε να χτίσει φυσικά και νομικά τείχη γύρω από τη χώρα, να επιβάλει δασμούς και εμπόδια στο διεθνές εμπόριο, να περιορίσει τον αριθμό και τα είδη των ανθρώπων που μπορούν να έλθουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, να αθετήσει τις διεθνείς συμφωνίες και συνθήκες της χώρας, να ενισχύσει τους στρατιωτικούς εξοπλισμούς, και, αν χρειαστεί, να χρησιμοποιήσει το πυρηνικό οπλοστάσιο της χώρας («γιατί τα κάναμε αν δεν τα χρησιμοποιούμε;»). Είναι ένας επικίνδυνος άνθρωπος που περιβάλλεται από ανθρώπους που διψούν για εξουσία, αμφιβόλου ηθικής, εκδικητικούς και ανταγωνιστικούς. Γιά τις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και γιά τον υπόλοιπο κόσμο, αυτές οι εκλογές δε σηματοδοτούν μόνο το τέλος του θετικού ρόλου της Αμερικής σε παγκόσμιες συγκρούσεις και την πρόοδο σε πολλά άλλα διεθνή θέματα. Σηματοδοτούν και την αρχή μιάς περιόδου διεθνούς απομόνωσης και διεθνή οικονομικού ανταγωνισμού, την εγκατάληψη του θετικού διαλόγου με τα άλλα κράτη, και, πιθανόν, μια παγκόσμια οικονομική ύφεση μεγαλύτερη απ’ αυτή του 2008.

Φοβούμαι πως ο κομίτης που κτύπησε τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 8 του Νοέμβρη του 2016 θα έχει τραγικές και μακροπρόθεσμες συνέπειες για όλους μας, πέρα από τα σύνορα των ΗΠΑ. Φοβούμαι πως η Ελλάδα θα επηρεαστεί πολύ απ’ αυτές τις συνέπειες, και πως καμμιά απ’ αυτές τις επιδράσεις δε θα μας βγεί σε καλό. Εχω αγωνία για τη θετή μου πατρίδα, μα έχω αγωνία και για τον τόπο που με γέννησε.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s